Endoskopia przewodu pokarmowego – kiedy wykonuje się gastroskopię, a kiedy kolonoskopię?

Ból brzucha, przewlekła zgaga, problemy z przełykaniem, krew w stolcu czy długotrwała zmiana rytmu wypróżnień mogą wymagać dokładniejszej diagnostyki przewodu pokarmowego. W takich sytuacjach lekarz może zalecić badanie endoskopowe. Najczęściej wykonywane są gastroskopia i kolonoskopia, jednak każda z tych procedur służy do oceny innego obszaru.

Gastroskopia pozwala obejrzeć górny odcinek przewodu pokarmowego – przede wszystkim przełyk, żołądek i dwunastnicę. Kolonoskopia umożliwia natomiast dokładną ocenę jelita grubego. Wybór badania zależy więc przede wszystkim od rodzaju objawów, ich lokalizacji, wieku pacjenta, wcześniejszych chorób oraz wyników innych badań.

Czym jest endoskopia przewodu pokarmowego?

Badanie endoskopowe polega na wprowadzeniu do przewodu pokarmowego elastycznego aparatu wyposażonego w kamerę. Obraz jest przekazywany na monitor, dzięki czemu lekarz może bezpośrednio obejrzeć błonę śluzową i ocenić, czy znajdują się na niej nieprawidłowe zmiany.

W przeciwieństwie do wielu badań obrazowych endoskopia daje także możliwość pobrania niewielkich fragmentów tkanki do badania histopatologicznego.

W zależności od wskazań lekarz może szukać między innymi:

• stanów zapalnych,
• nadżerek,
• owrzodzeń,
• polipów,
• miejsc krwawienia,
• zwężeń,
• zmian przednowotworowych lub nowotworowych.

Gastroskopia i kolonoskopia należą do tej samej grupy badań, ale nie można stosować ich zamiennie.

Kiedy wykonuje się gastroskopię?

Gastroskopia służy przede wszystkim do oceny przełyku, żołądka i początkowego odcinka jelita cienkiego, czyli dwunastnicy.

Lekarz może rozważyć jej wykonanie, jeśli pacjent zgłasza dolegliwości sugerujące problem właśnie w górnej części przewodu pokarmowego.

Do częstych wskazań należą:

• uporczywa lub nawracająca zgaga,
• przewlekły ból albo pieczenie w nadbrzuszu,
• problemy z przełykaniem,
• ból podczas przełykania,
• nawracające nudności,
• częste wymioty,
• uczucie pełności po niewielkim posiłku,
• podejrzenie choroby wrzodowej,
• objawy mogące sugerować krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego,
• niedokrwistość wymagająca ustalenia przyczyny,
• niewyjaśniona utrata masy ciała.

Sporadyczna zgaga lub pojedynczy epizod bólu żołądka nie oznaczają oczywiście, że gastroskopia jest od razu konieczna. Lekarz ocenia cały obraz kliniczny i może wcześniej zlecić inne badania.

Co lekarz może zobaczyć podczas gastroskopii?

Po wprowadzeniu endoskopu przez jamę ustną lekarz kolejno ocenia przełyk, żołądek i dwunastnicę.

Badanie może pomóc rozpoznać między innymi zapalenie przełyku, zmiany związane z refluksem, zapalenie błony śluzowej żołądka, nadżerki czy wrzody.

Gastroskopia pozwala również dokładniej ocenić nieprawidłowe fragmenty błony śluzowej i w razie potrzeby pobrać wycinki.

Materiał może zostać przekazany do badania histopatologicznego. W określonych sytuacjach podczas gastroskopii pobiera się również materiał pomocny w diagnostyce zakażenia Helicobacter pylori lub chorób dotyczących błony śluzowej dwunastnicy.

Samo pobranie wycinka nie oznacza rozpoznania nowotworu. Biopsję wykonuje się w wielu różnych sytuacjach diagnostycznych.

Kiedy potrzebna jest kolonoskopia?

Kolonoskopia służy do oceny jelita grubego.

Kolonoskop wprowadzany jest przez odbyt, a lekarz ogląda kolejne fragmenty jelita – od odbytnicy przez okrężnicę aż do jej początkowego odcinka. W niektórych sytuacjach możliwa jest również ocena końcowego fragmentu jelita cienkiego.

Badanie może być zalecane między innymi przy:

• obecności krwi w stolcu,
• nawracającym krwawieniu z dolnego odcinka przewodu pokarmowego,
• przewlekłych biegunkach,
• długotrwałych zaparciach,
• istotnej zmianie dotychczasowego rytmu wypróżnień,
• niedokrwistości o nieustalonej przyczynie,
• niewyjaśnionej utracie masy ciała,
• podejrzeniu chorób zapalnych jelita,
• nieprawidłowych wynikach wcześniejszych badań.

Kolonoskopia ma również bardzo duże znaczenie profilaktyczne.

Kolonoskopia nie tylko przy występowaniu objawów

W przeciwieństwie do wielu badań wykonywanych głównie wtedy, gdy pacjent zaczyna odczuwać dolegliwości, kolonoskopia może być wykonywana również u osób bez objawów.

W Polsce funkcjonuje program badań przesiewowych raka jelita grubego. Obejmuje on m.in. osoby w wieku 50–65 lat oraz osoby w wieku 40–49 lat, jeśli ich krewny pierwszego stopnia chorował na raka jelita grubego i spełnione są pozostałe kryteria programu.

Znaczenie profilaktyki wynika między innymi z tego, że część nowotworów jelita grubego rozwija się stopniowo z wcześniej istniejących polipów.

Podczas kolonoskopii lekarz może nie tylko zauważyć polip, ale w odpowiednich warunkach również go usunąć i przekazać materiał do badania histopatologicznego.

Gastroskopia czy kolonoskopia przy bólu brzucha?

Sam ból brzucha nie wystarcza, aby jednoznacznie wybrać rodzaj endoskopii.

Duże znaczenie ma jego lokalizacja oraz objawy towarzyszące.

Jeżeli ból występuje głównie w nadbrzuszu i towarzyszą mu zgaga, nudności, pieczenie czy problemy z przełykaniem, lekarz może skierować diagnostykę w stronę gastroskopii.

Jeżeli problemowi towarzyszą zmiana rytmu wypróżnień, przewlekłe biegunki, krew w stolcu czy inne objawy ze strony dolnego odcinka przewodu pokarmowego, bardziej zasadne może być rozważenie kolonoskopii.

Nie jest to jednak sztywna reguła. Objawy mogą się nakładać, a dolegliwości brzuszne mogą mieć wiele różnych przyczyn.

Dlatego o wyborze badania powinien zdecydować lekarz po przeprowadzeniu wywiadu i analizie wcześniejszych wyników.

A co w przypadku niedokrwistości?

Niedokrwistość, szczególnie wynikająca z niedoboru żelaza i niemająca oczywistego wyjaśnienia, może wymagać poszukiwania źródła przewlekłej utraty krwi w przewodzie pokarmowym.

W takiej sytuacji lekarz może uznać za zasadne zbadanie zarówno górnego, jak i dolnego odcinka.

Oznacza to, że u jednego pacjenta może zostać zalecona zarówno gastroskopia, jak i kolonoskopia.

Podobna sytuacja może wystąpić w przypadku innych objawów, których źródła nie można jednoznacznie określić na podstawie samego wywiadu czy podstawowych badań.

Czy oba badania można wykonać podczas jednej wizyty?

W określonych przypadkach gastroskopię i kolonoskopię można zaplanować tego samego dnia.

Takie rozwiązanie może mieć sens, jeśli istnieją wskazania do oceny obu części przewodu pokarmowego. W przypadku badań wykonywanych w znieczuleniu pozwala to również uniknąć konieczności organizowania dwóch oddzielnych procedur.

Nie jest to jednak opcja potrzebna każdemu pacjentowi.

Zakres diagnostyki zawsze powinien odpowiadać rzeczywistym wskazaniom medycznym.

Pracownia endoskopowa Bamberskiego Dworu wykonuje zarówno gastroskopię, jak i kolonoskopię. Badania mogą być przeprowadzane w trybie ambulatoryjnym, a pobierane w razie potrzeby wycinki są przekazywane do badania histopatologicznego.

Przygotowanie do gastroskopii i kolonoskopii jest inne

Różny zakres obu badań oznacza również inne przygotowanie.

Przed gastroskopią najważniejsze jest pozostawanie na czczo przez czas określony przez placówkę. Żołądek musi być opróżniony, aby lekarz mógł bezpiecznie i dokładnie obejrzeć jego wnętrze.

Kolonoskopia wymaga znacznie bardziej rozbudowanego przygotowania. Jelito grube musi zostać dokładnie oczyszczone przy użyciu odpowiedniego preparatu, a wcześniej konieczne jest przestrzeganie zaleceń dietetycznych.

Niedostateczne oczyszczenie jelita może ograniczyć widoczność i utrudnić zauważenie niewielkich zmian.

Dlatego pacjent powinien zawsze stosować instrukcję otrzymaną z konkretnej pracowni, a nie przypadkowy schemat znaleziony w internecie.

Co z lekami przyjmowanymi na stałe?

Jeszcze przed badaniem należy poinformować personel medyczny o wszystkich przyjmowanych lekach i chorobach przewlekłych.

Szczególnej uwagi mogą wymagać:

• leki przeciwkrzepliwe,
• leki przeciwpłytkowe,
• insulina,
• doustne leki przeciwcukrzycowe,
• preparaty żelaza.

Nie należy samodzielnie odstawiać leków. Jeżeli konieczna jest zmiana schematu ich przyjmowania, powinna zostać ustalona z lekarzem. Ma to szczególne znaczenie w przypadku procedur, podczas których może dojść do pobrania wycinka lub usunięcia polipa.

Gastroskopia i kolonoskopia nie są badaniami zamiennymi

Najważniejsza różnica między obiema procedurami wynika z zakresu badanej części przewodu pokarmowego. Gastroskopia pozwala ocenić przełyk, żołądek i dwunastnicę. Kolonoskopia służy przede wszystkim do oglądania jelita grubego. Dlatego prawidłowy wynik gastroskopii nie mówi nic o tym, czy w jelicie grubym znajdują się polipy. Podobnie prawidłowa kolonoskopia nie wyklucza zapalenia żołądka czy choroby wrzodowej dwunastnicy. Oba badania mogą się więc wzajemnie uzupełniać.

Objawy wskazują kierunek, ale decyzję podejmuje lekarz

Endoskopia daje możliwość bezpośredniego obejrzenia błony śluzowej, pobrania materiału do dalszej diagnostyki, a w przypadku kolonoskopii również wykonania niektórych procedur zabiegowych. Nie należy jednak samodzielnie wybierać gastroskopii lub kolonoskopii tylko na podstawie pojedynczego objawu.

Lekarz bierze pod uwagę jego charakter, czas trwania, wiek pacjenta, historię chorób, leki, wyniki badań laboratoryjnych oraz inne czynniki ryzyka. Dopiero połączenie tych informacji pozwala zdecydować, czy potrzebna jest gastroskopia, kolonoskopia, oba badania czy zupełnie inna metoda diagnostyczna.

Najważniejsze jest natomiast, aby przewlekłych lub niepokojących objawów ze strony przewodu pokarmowego nie ignorować. Odpowiednio dobrana diagnostyka może pomóc znaleźć ich przyczynę, a w przypadku niektórych chorób umożliwia wykrycie zmian jeszcze zanim zaczną powodować wyraźne dolegliwości.