Jak są wykorzystywane dotacje unijne na kulturę?

W aktualnie obowiązującej perspektywie budżetowej na lata 2014-2020 Polska jest największym beneficjentem środków unijnych w całej Unii Europejskiej. W powszechnym przekonaniu otrzymane przez nasz kraj miliardy euro są przeznaczane przede wszystkim na rozwój firm i infrastrukturę. Mało kto zdaje sobie sprawę, jak wiele środków od wielu lat trafia na cele związane z rozwojem kultury i ochroną dziedzictwa kulturowego, a także jak duże mają one znaczenie.

Dotacje unijne na kulturę w teorii

O możliwościach otrzymania dotacji na kulturę można się dowiedzieć, odwiedzając choćby stronę internetową Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, które jest tzw. instytucją pośredniczącą w rozdysponowywaniu środków.

Najważniejszym programem oferującym dotacje jest Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko, VIII Oś Priorytetowa „Ochrona dziedzictwa kulturowego i rozwój zasobów kultury”. Pod tą bardzo ogólną nazwą kryje się mnóstwo możliwości, jeśli chodzi o to, kto i na jaki cel może otrzymać dofinansowanie.

Kto może skorzystać z dotacji na kulturę?

Beneficjentami programu mogą być między innymi:

- wszelkiego rodzaju instytucje kultury,

- szkoły i uczelnie artystyczne,

- jednostki samorządu terytorialnego,

- organizacje pozarządowe,

- kościoły i związki wyznaniowe,

- podmioty odpowiedzialne za zarządzanie obiektami wpisanymi na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Całkowity budżet VIII Osi na lata 2014-2020 wynosi 467,3 mln euro i mogą być z niego finansowane projekty o wartości nieprzekraczającej 5 mln euro (jedynie projekty dotyczące obiektów z listy UNESCO mogą mieć wartość do 10 mln euro). Poziom finansowania jest dość wysoki, bo dotacja celowa dla instytucji kultury może wynosić nawet 85% wartości projektu.

Na co można przeznaczyć dotacje na kulturę?

Dofinansowanie na kulturę z Unii Europejskiej może dotyczyć przeróżnych projektów. W praktyce chodzi o takie projekty jak:

- konserwacja zabytków (zarówno tych ruchomych, jak i nieruchomych),

- ochrona i rewitalizacja zabytkowych parków i ogrodów,

- przebudowa lub remont obiektów kultury,

- zakup wyposażenia niezbędnego do prowadzenia działalności kulturalnej lub edukacji artystycznej,

- rozwój czytelnictwa w miastach (granty dla bibliotek),

- rozwój sztuki współczesnej.

Oprócz VIII osi PO Infrastruktura i Środowisko istnieje jeszcze unijny program Kreatywna Europa, który z kolei wspiera projekty związane z promocją kultury europejskiej.

Niestety fundusze unijne nie zaspokajają wszystkich potrzeb instytucji kultury, dlatego warto wiedzieć, że oprócz dotacji UE istnieją także inne źródła finansowania w tym zakresie. Są to przede wszystkim granty na kulturę Ministerstwa Kultury, jak również fundusze norweskie. Są to bardzo ciekawe i godne uwagi programy pozwalające sfinansować wiele ambitnych projektów kulturalnych – więcej na ich temat można przeczytać na stronie https://subitoadvising.pl/oferta/kultura. Witryna należy do firmy specjalizującej się od przeszło 10 lat w pozyskiwaniu funduszy z różnych źródeł (także z Unii Europejskiej) na cele związane z kulturą i nie tylko.

Dotacje unijne na kulturę w praktyce

Aby lepiej zrozumieć, jak działają dotacje na kulturę, warto poznać przykłady wykorzystania funduszy w Polsce na takie właśnie cele.

Projekt: Rewitalizacja i ochrona dziedzictwa kulturowego zespołu Bazyliki Mariackiej w Gdańsku

Bazylika Mariacka to symbol i duma Gdańska – ta największa ceglana świątynia Europy z XIV w. jest podziwiana nie tylko ze względu na swoje rozmiary, ale przede wszystkim znajdujące się w jej wnętrzu średniowieczne dzieła sztuki takie jak gotyckie ołtarze, czy ogromny zegar astronomiczny. Najcenniejszy Ołtarz Główny prezentujący Koronację Najświętszej Marii Panny w marcu 2019 r. został uroczyście odsłonięty po wielomiesięcznych pracach konserwatorskich. Przywrócenie pierwotnych złoceń i ruchomych skrzydeł ołtarza było możliwe dzięki środkom unijnym. Ponad 18 mln złotych dofinansowania wykorzystano także na szereg innych prac rewitalizacyjnych Bazyliki m.in. na odnowę dachu i elewacji świątyni.

Projekt: Tum - perła romańskiego szlaku ziemi łęczyckiej

Tum pod Łęczycą (woj. łódzkie) słynie ze średniowiecznej kolegiaty w stylu romańskim, która powstała w XII wieku i jest jedną z najstarszych świątyń na terenie Polski. Miejsce budowy kolegiaty nie było przypadkowe – w pobliżu znajdowało się bowiem grodzisko kasztelańskie, które w czasach swojej świetności pełniło ważne funkcje państwowe. Grodzisko straciło na znaczeniu po wybudowaniu przez Kazimierza Wielkiego zamku w Łęczycy, a w XIII w. zostało doszczętnie spalone. Dzisiaj dzięki pozyskanym środkom unijnym jest szansa, że obiekt zostanie zrekonstruowany. Z Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Łódzkiego na lata 2014 – 2020 udało się na ten cel pozyskać ponad 7 mln złotych, a prace rekonstrukcyjne mają zakończyć się jeszcze w 2019 roku.

Jak widać, dotacje na kulturę przynoszą spektakularne efekty. Warto jednak pamiętać, że nie dotyczą one wyłącznie renowacji zabytków. Możliwości uzyskania finansowania jest naprawdę bardzo wiele i mogą one dotyczyć szerokiego spektrum działań związanych z kulturą. Analiza potencjalnych źródeł finansowania jest najważniejszym i jednocześnie jednym z najtrudniejszych etapów ubiegania się o środki – warto zwrócić się w tym zakresie o pomoc do specjalistów od pozyskiwania funduszy. Zwykle pozostają oni w cieniu tak spektakularnych inwestycji jak te opisane wyżej, ale to właśnie dzięki nim wiele projektów uzyskało dofinansowanie i mogło być zrealizowanych.